Oʻzbekiston YaIM toʻqqiz oyda 8,3 foizga oʻsdi: qaysi tarmoqlar oʻsishni tortmoqda va bu biznes uchun nimani anglatadi

Maʼlumotlar dastlabki. Qoʻmita, shuningdek, 2022–2025-yillarning yanvar–sentabr koʻrsatkichlarini aholi va qishloq xoʻjaligini roʻyxatga olish natijalarini hisobga olib qayta hisobladi, shuning uchun yangi raqamlarni eski nashrlar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri solishtirib boʻlmaydi.

Raqamlar nimani koʻrsatdi

• 2026-yil yanvar–sentabr oylarida YaIM joriy narxlarda 1 755,5 trln soʻmni tashkil etdi, real oʻsish — 8,3%.
• Bir yil oldin xuddi shu davrda: 1 494,9 trln soʻm va 8,0% oʻsish. 2024-yilda — 1 224,4 trln soʻm va 6,1%.
• Barcha tarmoqlarning qoʻshilgan qiymati — YaIMning 95,9 foizi. U 8,3 foizga oʻsdi va oʻsishga 7,9 foiz punkt hissa qoʻshdi. Mahsulotlarga sof soliqlar — YaIMning 4,1 foizi, oʻsish 8,4%, hissa 0,4 f.p.

Qaysi tarmoqlar tezroq oʻsmoqda

• Tashish va saqlash, axborot va aloqa — 135,4 trln soʻm, +18,1%, hissa 1,4 f.p.
• Savdo, yashash va ovqatlanish xizmatlari — 247,1 trln soʻm, +15,1%, hissa 2,0 f.p.
• Qurilish — 140,2 trln soʻm, +12,5%, hissa 1,0 f.p. Muhandislik inshootlari 29,0 foizga, ixtisoslashgan ishlar 33,1 foizga, binolar 6,6 foizga oʻsdi.
• Sanoat — 450,4 trln soʻm, +8,1%, hissa 2,0 f.p. Ishlab chiqaruvchi sanoat +8,6%, energetika +10,1%, togʻ-kon sanoati +3,1%.
• Qishloq, oʻrmon va baliq xoʻjaligi — 261,7 trln soʻm, +4,6%, hissa 0,7 f.p.
• Boshqa xizmatlar — 448,5 trln soʻm, +3,2%, hissa 0,8 f.p.

Iqtisodiyotda sanoatning ulushi 26,0 foizdan 26,8 foizga, qurilishniki 8,2 foizdan 8,3 foizga oshdi. Xizmatlar ulushi 49,6 foizdan 49,4 foizga, qishloq xoʻjaligi ulushi 16,2 foizdan 15,5 foizga kamaydi.

Real oʻsish va narxlar oʻsishi: farqi nimada

Real oʻsish narxlar taʼsirini olib tashlaganda mamlakat qancha koʻp tovar va xizmat ishlab chiqarganini koʻrsatadi. Toʻqqiz oy uchun YaIM deflyatori — 108,4%: iqtisodiyot ishlab chiqaradigan hamma narsaning narxi oʻrtacha 8,4 foizga oshdi. Bu isteʼmol inflyatsiyasi emas: deflyator sanoat mahsulotlari, qurilish va biznes uchun xizmatlar narxlarini ham hisobga oladi.

Tekshiruv: 1 755,5 trln va 1 494,9 trln — bu taxminan 17,4 foiz nominal oʻsish. U ikki qismdan iborat: 1,083 × 1,084 ≈ 1,174.

Tarmoqlar boʻyicha narxlar turlicha oʻsdi: sanoatda deflyator 112,1%, boshqa xizmatlarda — 109,7%, qishloq xoʻjaligida — 107,8%, savdo va umumiy ovqatlanishda — 106,4%, qurilishda — 105,5%, tashish va aloqada — 103,1%.

Misol: kompaniyangiz oʻsishini bu bilan qanday solishtirish mumkin

Misol uchun shartlar. Qurilish materiallari doʻkonining toʻqqiz oylik tushumi 2,0 mlrd soʻmdan 2,24 mlrd soʻmgacha, yaʼni 12 foizga oshdi. Faraz qilaylik, yetkazib beruvchilar narxlari taxminan savdo deflyatori kabi — 6,4 foizga koʻtarildi.

Doʻkonning real oʻsishi: 1,12 ÷ 1,064 ≈ 1,053, yaʼni taxminan 5,3%. Mamlakat boʻyicha savdo, yashash va ovqatlanish xizmatlari real ifodada 15,1 foizga oʻsdi — demak, doʻkon bozordan sekinroq oʻsmoqda va, ehtimol, ulushini yoʻqotmoqda.

Agar tushum 25 foizga, 2,5 mlrd soʻmgacha oshganida, real oʻsish 1,25 ÷ 1,064 ≈ 1,175, yaʼni 17,5 foiz boʻlardi — bozordan tezroq.

Bu turli biznes turlari uchun nimani anglatadi

• Savdo va umumiy ovqatlanish. Talab tez oʻsmoqda — assortiment va savdo nuqtalarini kengaytirish mumkin, lekin zaxiralar va xarid narxlarini kuzatib boring.
• Tashish, logistika, IT va aloqa. Eng tez oʻsayotgan sektor: buyurtmachilar koʻproq, kadrlar uchun raqobat keskinroq.
• Qurilish va pudratchilar. Muhandislik inshootlari va maxsus ishlar eng tez — 29% va 33% oʻsdi. Bu subpudratchilar uchun buyurtmalar: montaj, tarmoqlar, pardozlash.
• Ishlab chiqarish. Ishlab chiqaruvchi sanoat 8,6 foizga oʻsdi, lekin tarmoqda narxlar ham eng koʻp koʻtarildi, deflyator 112,1%. Tannarx va narxnomani qayta koʻrib chiqing.
• Qishloq xoʻjaligi. Oʻsish 4,6% — oʻrtachadan past, iqtisodiyotdagi ulushi kamaymoqda. Qayta ishlash va eksportga yoʻnalganlar yutadi.

Nima qilish kerak

1. Tushumingizning real oʻsishini hisoblang: nominal oʻsishni tarmogʻingizdagi narxlar oʻsishiga boʻling.
2. Uni yuqoridagi roʻyxatdagi tarmoq oʻsishi bilan solishtiring. Ortda qolsangiz — mijozlarni qayerda yoʻqotayotganingizni izlang.
3. Narxnomani tekshiring: xarajatlar narxlaringizdan tezroq oʻssa, marja sezilmasdan kamayadi.
4. 2027-yil rejasiga talab oʻsishini ham, narxlar oʻsishini ham kiriting.

Koʻp beriladigan savollar

Nega oʻtgan yillar raqamlari eski nashrlardan farq qiladi? Qoʻmita 2022–2025-yillar maʼlumotlarini aholi va qishloq xoʻjaligini roʻyxatga olish natijalarini hisobga olib qayta hisobladi.

8,4% — bu inflyatsiyami? Yoʻq. Bu YaIM deflyatori — iqtisodiyot ishlab chiqaradigan hamma narsa narxining oʻsishi. Isteʼmol inflyatsiyasi aholi uchun tovar va xizmatlar narxlari boʻyicha alohida hisoblanadi.

Maʼlumotlar yakuniymi? Yoʻq, dastlabki. Ular aniqlashtirilishi mumkin.